Over achterafkennis

Verhalen over hoe bedrijven opkomen en vallen raken bij lezers een gevoelige snaar door hun aan te bieden wat de kantoor huren rotterdam menselijke geest nodig heeft: een eenvoudige boodschap van triomf en mislukking die duidelijke oorzaken aanwijst en de bepalende rol van het toeval en de onvermijdelijkheid van regressie negeert. Deze verhalen brengen een duurzame illusie van begrip tot stand die weinig nuttige lering inhoudt voor lezers die maar al kantoor huren utrecht te graag bereid zijn erin te geloven.
Over achterafkennis
‘De fout lijkt voor de hand te liggen, maar dat is louter achterafkennis. Je had dit van tevoren niet kunnen weten.’
‘Ik zou graag zeggen dat ik bij voorbaat al wist dat hij heel succesvol zou zijn, maar dit kan natuurlijk niet waar zijn. Hij mag dan kantoor huren amsterdam een bolleboos zijn, maar het toeval heeft ook een rol gespeeld.’
‘Hij laat zich te veel leiden door dit succesverhaal, dat te sterk is gladgestreken. Hij is bezweken voor een narratieve vertekening.’
‘Ze heeft geen bewijs voor de stelling dat het bedrijf slecht gerund wordt. Alles wat ze weet, is dat de koers van de aandelen is gedaald. Dit is een halo-effect.’
‘We moeten niet toegeven aan uitkomstbias. We mogen de beslissing niet beoordelen aan de hand van de kantoor huren schiphol uitkomst. Ondanks het fe it dat zij goed uitpakte, was dit een domme beslissing.’

Het experiment

Om deze vragen te beantwoorden moet u de aanwijzingen beoordelen door de beschrijving te vergelijken met uw norm voor door studieadviseurs opgestelde beschrijvingen van studenten. Het feit dat u al zo’n norm hebt, is op zich al verrassend. U weet misschien niet hoe of waarom u kantoor huren rotterdam ooit zo’n norm hebt ontwikkeld, maar toch detecteert u het enthousiasme dat uit de beschrijving blijkt: de adviseur vindt de student goed, maar niet uitmuntend. Er is ruimte voor sterkere adjectieven dan intelligent (briljant, creatief), belezen (geleerd, erudiet) en hardwerkend (gepassioneerd, perfectionistisch). Het oordeel: grote kans dat deze student tot de beste 15 procent behoort, maar niet tot de beste 3 procent. Over dergelijke oordelen bestaat een grote mate van consensus, in ieder kantoor huren utrecht geval binnen een en dezelfde cultuur. Andere deelnemers aan het experiment kregen andere vragen voorgelegd:
18. Intuïtieve voorspellingen corrigeren 197
Wat zal het cijfergemiddelde van deze student worden, denk je? Welk percentage eerstejaarsstudenten zal een hoger cijfergemiddelde halen?
Misschien moet u de vier vragen nogmaals bekijken om het subtiele verschil tussen de twee setjes op te merken. Het verschil zou direct moeten opvallen, maar toch gebeurt dit niet. In tegenstelling tot de eerste vragen, waarbij u alleen de aanwijzingen moest evalueren, omvat de tweede set vragen een hoge mate van onzekerheid. De vragen verwijzen naar daadwerkelijke prestaties aan het einde van het eerste jaar. Wat is er gebeurd in het jaar nadat het interview werd gehouden? Hoe goed kunt u de daadwerkelijke prestaties van een student voorspellen aan de hand van vijf adjectieven? Zou de adviseur het zelf kantoor huren amsterdam ook bij het juiste eind hebben als hij het cijfergemiddelde zou voorspellen op basis van een vraaggesprek? Het doel van dit onderzoek was het vergelijken van de percentiele inschattingen die de deelnemers maakten bij het beoordelen van de aanwijzingen aan de ene kant en het voorspellen van de uitkomst aan de andere kant. De resultaten waren snel samengevat: de inschattingen waren identiek. Hoewel de twee setjes vragen verschilden (de ene set gaat over de beschrijving van de student, de andere over de toekomstige academische prestaties), behandelden de deelnemers ze alsof ze gelijk waren. Net zoals in het geval van Julia werd er geen onderscheid gemaakt tussen het voorspellen van de toekomst en het beoordelen van beschikbare aanwijzingen – de voorspelling stond gelijk aan de evaluatie. Dit is wellicht het beste bewijs dat we hebben voor de rol van substitutie. Mensen wordt om een voorspelling gevraagd, maar kantoor huren schiphol ze gebruiken hun evaluatie van de aanwijzingen, zonder dat ze merken dat de vraag die ze beantwoorden niet de vraag is die hun werd gesteld. Dit proces leidt onherroepelijk tot voorspellingen met systematische bias: regressie naar het gemiddelde wordt volledig genegeerd.

Causale stereotypen

Dit is een standaardvraagstuk op basis van Bayesiaanse deductie. Er zijn twee gegevens: een a-priorikans en de niet geheel betrouwbare getuigenis. Zonder getuigenis is de kans dat de schuldige taxi blauw flexplek huren rotterdam is 15 procent – de a-priorikans van die uitkomst. Als de twee taxibedrijven even groot waren geweest, zou de a-priorikans niet informatief zijn geweest en zou u zich uitsluitend op het verhaal van de getuige hebben kunnen richten, concluderend dat de kans 80 procent bedraagt. De twee stukjes informatie kunnen door Bayes’ regel worden gecombineerd en het correcte antwoord is 41 procent.1 Maar u kunt flexplek huren utrecht waarschijnlijk al raden wat mensen doen die dit vraagstuk voorgeschoteld krijgen: ze negeren de a-priorikans en baseren hun antwoord op de getuigenis. Het vaakst genoemde antwoord is 80 procent.
Causale stereotypen Neem nu de volgende versie van het vraagstuk, waarin alleen de presentatie van de a-priorikans is veranderd. U krijgt de volgende gegevens: • De twee taxibedrijven hebben hetzelfde aantal flexplek huren amsterdam taxi’s rijden, maar groene taxi’s zijn betrokken bij 85 procent van de ongelukken. • De informatie over de getuige is dezelfde als die in de vorige versie.
De twee versies van het vraagstuk zijn wiskundig identiek, maar psychologisch zeer verschillend. Mensen die de eerste versie lezen, weten vaak niet hoe ze de a-priorikans moeten gebruiken en negeren deze gewoon. Mensen die de tweede versie voorgeschoteld krijgen, hechten echter veel belang aan de a-priorikans en hun inschatting ligt gemiddeld niet ver af van de Bayesiaanse oplossing. 2 Waarom is dit zo? In de eerste versie is de a-priorikans van blauwe taxi’s een flexplek huren schiphol statistisch feit over de taxi’s die in de stad rondrijden. Een op causaliteit gericht brein vindt hier niets van zijn gading: hoe leidt het aantal groene en blauw taxi’s in de stad ertoe dat de taxichauffeur uit het vraagstuk doorrijdt na een ongeval?

Over beschikbaarheidscascades

Ik deel Sunsteins twijfel over de invloed van irrationele angst en beschikbaarheidscascades op overheidsbeleid in de context van risico. Ik deel echter ook Slovics overtuiging dat flexplek huren rotterdam wijdverspreide angst niet door beleidsmakers mag worden genegeerd, zelfs al is hij onredelijk. Rationeel of niet, angst werkt verlammend en beleidsmakers moeten proberen het grote publiek te beschermen tegen angst, en niet alleen tegen reële gevaren. Slovic benadrukte met recht de weerstand onder het grote publiek tegen flexplek huen utrecht beleidsvorming door experts die niet zijn verkozen en aan niemand verantwoording hoeven af te leggen. Bovendien kunnen beschikbaarheidscascades op de langere termijn voordeel bieden, aangezien ze betere definities van verschillende risico’s en een ruimer budget voor de bestrijding ervan opleveren. Het Love Canal-incident heeft niet alleen tot extra milieu-investeringen geleid, maar heeft milieuvraagstukken ook extra onder de aandacht gebracht. De werking van een democratie is zo nu en dan flexplek huren amsterdam rommelig, deels omdat de beschikbaarheids-en affectheuristieken die de
13. Beschikbaarheid, emotie en risico I 5 3
overtuigingen en attitudes van mensen vormen, vooringenomen zijn (hoewel ze in de juiste richting wijzen). De psychologie moet als basis dienen voor het ontwikkelen van risicobeleid waarin rekening wordt gehouden met zowel de kennis van experts als de emoties en intuïtie van de gewone man.
‘Ze heeft het steeds flexplek huren schiphol over een innovatie die grote voordelen biedt en nauwelijks iets kost. Ik vermoed dat ze zich laat leiden door de affe ctheuristiek.’
‘Dit is een beschikbaarheidscascade: een nietszeggende gebeurtenis die opgeblazen wordt door de media totdat het over niets anders meer gaat.’

Het referentie-effect

De psychologen Adam Galinsky en Thomas Mussweiler bedachten een elegantere methode om het referentie-effect in onderhandelen te kunnen weerstaan.9 Ze instrueerden onderhandelaars flexplek huren rotterdam om zich te focussen en hun geheugen af te zoeken naar argumenten tegen het referentieniveau. De instructie om Systeem 2 te activeren bleek succesvol. Zo werd het referentie-effect zwakker of helemaal geëlimineerd toen de tweede flexplek huen utrecht onderhandelaar zijn aandacht richtte op het minimale bod dat de tegenpartij zou accepteren of op de kosten die de tegenpartij zou oplopen als de deal niet doorging. Over het algemeen kan de strategie van ‘het tegenovergestelde denken’ een goede verdediging zijn tegen het referentie-effect, aangezien dit vooringenomen gedachten die het effect veroorzaken, neutraliseert. Probeert u zich tot slot eens voor te stellen wat de invloed van referentie is op iets wat ons allemaal aangaat: de hoogte van schadeloosstellingen in geval van persoonlijke schade. Deze bedragen kunnen soms flink oplopen. Bedrijven die vaak het doelwit zijn van dergelijke rechtszaken, zoals flexplek huren amsterdam ziekenhuizen en chemiebedrijven, maken zich sterk voor een bovenste limiet voor schadeloosstellingen. Voordat u aan dit hoofdstuk begon, dacht u misschien dat een dergelijke strategie zinvol is, maar hopelijk denkt u daar nu anders over. Stel, de maximale schadeloosstelling wordt gemaximeerd op één miljoen dollar. Hogere bedragen worden hiermee voorkomen, maar schadeloosstellingen die normaal gesproken een stuk lager zouden zijn, zouden zich richting deze limiet flexplek huren schiphol bewegen. 10 De limiet zou vooral voordelig zijn voor serieuze overtreders en grote bedrijven, en minder voor kleine overtreders.

Heuristieken en biases

Het gaat er niet om dat de county’s ruraal of in republikeinse staten te vinden zijn; het gaat om het feit dat de county’s dunbevolkt zijn. De belangrijkste les heeft dus niet te maken met epidemiologie, maar met flexplek huren rotterdam de moeizame relatie tussen ons brein en statistiek. Systeem l is zeer vaardig in een bepaalde vorm van denken – het identificeert causale verbanden
tussen dingen, automatisch en zonder enige moeite, en soms zelfs als het verband onlogisch is. Toen u de gegevens over de county’s met een hoog aantal gevallen van nierkanker las, ging u er direct van uit dat deze county’s om een of andere reden van andere county’s verschillen, dat er flexplek huen utrecht iets is wat het verschil moet verklaren. Maar zoals we zullen zien, schiet Systeem 1 tekort bij ‘zuiver statistische’ feiten, die de waarschijnlijkheid van bepaalde uitkomsten veranderen, maar zelf geen uitkomsten hebben. Een willekeurige gebeurtenis laat zich per definitie niet goed verklaren, maar verzamelingen van willekeurige gebeurtenissen gedragen zich wel volgens bepaalde patronen. Neem een grote pot met knikkers. De helft van de knikkers is rood, de andere helft wit. Neem nu een zeer geduldig persoon (of een robot) die blind vier knikkers uit de pot haalt, het aantal rode knikkers telt, de knikkers weer in de pot stopt en dit keer op keer blijft doen. Als we de resultaten samenvatten, zullen we zien dat de uitkomst ‘2 rood, 2 wit’ (bijna exact) zes keer zo vaak flexplek huren amsterdam voorkomt als de uitkomst ‘4 rood’ of ‘4 wit’. Deze relatie is een wiskundig feit. We kunnen de uitkomst van dit proces net zo goed voorspellen als het resultaat dat we krijgen als we met een hamer op een ei slaan. We kunnen niet precies voorspellen hoe de eischaal zal verbrijzelen, maar de algemene uitkomst is zo goed als zeker. Toch  flexplek huren schiphol is er een verschil: het aangename gevoel van causaliteit dat we ervaren als we denken aan het kapotslaan van een ei met een hamer, ervaren we niet als we denken aan het tellen van rode en witte knikkers.

Overmoed

Overmoed. De WYSIATI-regel impliceert dat de kwantiteit noch de kwaliteit van de aanwijzingen een grote rol speelt in het subjectief ervaren vertrouwen. Het vertrouwen dat individuen in hun overtuigingen stellen, is vooral afhankelijk van de kwaliteit van het verhaal dat ze op basis flexplek huren rotterdam van de beschikbare informatie kunnen samenstellen, zelfs al is deze beperkt. Vaak houden ze er geen rekening mee dat er belangrijke informatie kan ontbreken – wat we zien, is alles wat er is. Bovendien is ons associatieve brein geneigd een samenhangend patroon van geactiveerde ideeën te gebruiken en worden flexplek huen utrecht twijfels en dubbelzinnigheden onderdrukt. • Het framing-effect. Verschillende manieren om dezelfde informatie te presenteren leiden vaak tot verschillende gevoelens. De uitspraak dat ‘de kans op overleven na deze chirurgische ingreep 90 procent is’ stelt meer gerust dan de uitspraak dat ‘de kans op overlijden ro procent bedraagt’. Vleeswaren die beschreven worden als ’90 procent vetvrij’, zijn aanlokkelijker dan vleeswaren die aangeprezen worden als ‘met ro procent vet’. Deze omschrijvingen komen flexplek huren amsterdam duidelijk op hetzelfde neer, maar een individu ziet slechts de ene formulering, en wat hij of zij ziet, is het enige wat telt.
• Het negeren van de a-priorikans. Herinnert u zich Steve nog, die bescheiden en opgeruimde brave borst uit een vorig hoofdstuk, die vaak als bibliothecaris wordt gezien? De persoonsbeschrijving is saillant en beeldend, en hoewel u weet dat er meer mannelijke boeren dan mannelijke bibliothecarissen zijn, kwam dat statistische gegeven waarschijnlijk niet in u op. Wat u zag, was alles wat er was.
Over conclusies trekken
‘Ze weet feitelijk niets over de managementvaardigheden van deze persoon. Ze gaat alleen af op het halo-effect van een enkele goede presentatie.’
‘Laten we de correlatie tussen fouten wegnemen door verschillende meningen te verzamelen. Van onafhankelijke evaluaties zullen we meer informatie krijgen.’
‘Ze hebben dat besluit flexplek huren schiphol genomen op basis van een goed rapport van een enkele consultant. WYSIATT – wat ze zagen, was alles wat er was. Ze beseften eenvoudigweg niet hoe weinig informatie ze eigenlijk hadden.’
‘Ze wilden geen extra informatie, om het goede verhaal niet te verpesten. WYSIATI.’

Normen, verrassingen en oorzaken

Normen, verrassingen en oorzaken
De centrale kenmerken en functies van Systeem I en Systeem 2 zijn nu beschreven, waarbij ik mij met name op Systeem I heb gericht. Als ik even wat metaforen door elkaar mag halen: ons hoofd omvat flexplek huren rotterdam een zeer krachtige computer, niet snel naar moderne hardwaremaatstaven, maar zeer wel in staat de structuur van de wereld om ons heen te modelleren door middel van het leggen van verschillende associatieve verbanden in een uitgebreid netwerk van ideeën. Wat er precies in deze associatieve machine wordt geactiveerd, kunnen we niet controleren, maar Systeem 2 heeft wel enige controle over het geheugen. We kunnen ons geheugen doorzoeken en programmeren, zodat het detecteren van een flexplek huen utrecht voorval in onze omgeving onze aandacht kan trekken. In dit hoofdstuk gaan we dieper in op wat Systeem 1 zoal kan.
Normaliteit inschatten De voornaamste functie van Systeem I is om een model van uw persoonlijke belevingswereld te onderhouden en bij te werken. Dit model wordt opgebouwd uit associaties tussen ideeën, gebeurtenissen, handelingen en ontwikkelingen die met enige regelmaat plaatsvinden, tegelijkertijd of binnen een redelijk kort tijdsbestek. Naarmate deze associaties sterker worden, zullen ze de structuur van de gebeurtenissen in uw leven gaan vertegenwoordigen en zowel uw interpretatie van het heden als uw toekomstverwachtingen bepalen. Verrassingen flexplek huren amsterdam maken een essentieel onderdeel uit van ons mentale leven en de verrassing zelf is de duidelijkste indicatie van hoe we de wereld om ons heen opvatten. Verrassingen komen in twee vormen. Sommige verrassingen zijn actief en bewust -u weet dat u aan het wachten bent op iets wat staat te gebeuren. Wanneer het moment nadert, verwacht u het geluid van een dichtslaande deur te horen, van flexplek huren schiphol een kind dat terugkeert van school. Als de deur opengaat, verwacht u de stem van een bekende te horen. U zult verrast zijn als een dergelijke verwachte gebeurtenis niet plaatsvindt.

Het ideomotoreffect

Het ideomotoreffect werkt ook omgekeerd. Voor een aan een Duitse universiteit uitgevoerd experiment had men gekozen voor een opzet die exact tegengesteld was aan die van Barghs experiment. Studenten werd gevraagd om met een snelheid van dertig stappen per minuut vijf flexplek huren rotterdam minuten lang in een ruimte rond te lopen – ongeveer een derde van hun normale looptempo. Na deze korte oefening herkenden de proefpersonen aan ouderdom gerelateerde woorden (zoals vergeetachtig, oud en eenzaam) veel
62 Deel 1 – Twee systemen
sneller.6 Primingeffecten leiden dus over het algemeen tot een samenhangende reactie: als u mentaal bent voorbereid om aan ouderdom te denken, gedraagt u zich als een oudere, en door u als een oudere te gedragen wordt de gedachte aan ouderdom sterker. Wederkerige verbanden zijn gemeengoed in het flexplek huren utrecht associatieve netwerk. Verblijd worden laat u lachen en lachen geeft u een blij gevoel. Pak een potlood en klem dit tussen uw tanden, met het gummetje naar rechts en de punt naar links. Hou het potlood nu naar voren, met het gummetje tussen uw lippen. U was er zich misschien niet van bewust, maar bij de ene actie kreeg u een glimlach en bij de andere een frons. Aan studenten werd gevraagd om flexplek huren amsterdam de humor van cartoons uit Gary Larsons The Far Side te waarderen terwijl ze een potlood in hun mond moesten houden.? Degenen met de ‘lachende’ uitdrukking vonden de cartoons grappiger dan degenen die door het potlood een frons kregen. In een ander experiment rapporteerden mensen wier gezicht een frons had flexplek huren schiphol gekregen (door hun wenkbrauwen samen te drukken) een sterkere emotionele respons op verontrustende beelden van uitgehongerde kinderen, ruziënde mensen en slachtoffers van ongelukken. 8

Een andere instructie

Stel nu dat u aan het einde van de bladzijde een andere instructie krijgt: tel alle komma’s op de volgende bladzijde. Dit is lastiger, omdat u nu de zojuist ontwikkelde neiging om op de letter F te letten moet flexplek huren rotterdam weerstaan. Een van de belangrijkste ontdekkingen van cognitief psychologen in de afgelopen decennia is dat het overschakelen van de ene op de andere taak, vooral onder tijdsdruk, inspanning vergt. 13 De noodzaak van snelle overschakeling is een van de redenen dat Plus-3 en vermenigvuldigingen zo lastig zijn. Voor Plus-3 moet u tegelijkertijd verschillende cijfers in uw geheugen opslaan en elk cijfer aan een bepaalde bewerking koppelen: sommige cijfers moeten nog worden bewerkt, één cijfer wordt op dit moment bewerkt en het reeds bewerkte cijfer moet worden onthouden. In moderne experimenten over het werkgeheugen moet de proefpersoon regelmatig schakelen tussen twee complexe taken – de uitkomst van de ene taak flexplek huen utrecht onthouden en tegelijkertijd de andere taak uitvoeren.14 Mensen die goed presteren in dergelijke experimenten, scoren over het algemeen ook goed op intelligentietests. 15 Het vermogen om de aandacht te controleren is echter méér dan een maatstaf voor intelligentie; de prestaties van luchtverkeerleiders en straaljagerpiloten worden niet alleen door intelligentie bepaald, maar ook door efficiëntie. r6 Tijdsdruk is een andere drijfveer voor inspanning. Toen u de Plus-3proef deed, werd de belasting deels door uw geheugen en deels door de metronoom bepaald. Net als een jongleur die meerdere balletjes in de lucht moet houden, kon u niet vertragen: de snelheid waarmee informatie uit het geheugen lekt, bepaalt de snelheid en dwingt u om informatie tijdig te verversen en te flexplek huren amsterdam repeteren. Elke taak waarbij u gelijktijdig verschil
46 Deel 1 -Twee systemen
lende gegevens moet verwerken, heeft hetzelfde gehaaste aspect. Tenzij u gezegend bent met een ruim werkgeheugen, zult u gedwongen worden om alle zeilen bij te zetten. De meest inspannende vormen van langzaam denken zijn de vormen die snel denken vereisen. Tijdens de Plus-3-oefening hebt u ongetwijfeld gemerkt hoe ongewoon het is voor uw hersenen om zo hard te werken. Zelfs als u met denken uw geld verdient, zullen slechts weinig mentale taken zo inspannend zijn als Plus-3, of zelfs het onthouden van zes cijfers. Meestal vermijden we flexplek huren schiphol mentale overbelasting door taken in meerdere eenvoudige stappen onder te verdelen en tussentijdse uitkomsten in het langetermijngeheugen op te slaan of op papier te zetten. We kunnen langdurige taken voltooien door het rustig aan te doen – ook hier geldt dus de wet van minste weerstand.