Waardeoordelen en vooronderstellingen

‘Democratische’ of ‘antidemocratische’ techniek?
George Orwell heeft eens, schrijvend in i945, de vraag gesteld of de atoombom die toen zojuist de Tweede Wereldoorlog had beeindigd, een ‘democratisch’ of een ‘antidemocratisch’ wapen kantoorruimte huren rotterdam was. ‘In het algemeen’, zo schreef hij, ‘zien we dat tijden waarin het dominante wapen du ur is en moeilijk te maken, meestal tijdperken zijn van despotisme, terwijl als het dominante wapen goedkoop is en eenvoudig, de gewone man een kans heeft. Een ingewikkeld wapen maakt de sterke sterker, terwijl een simpel wapen-zolang er geen antwoord op is -de zwakke een vuist geeft. De hoogtijdagen van de kantoorruimte huren utrecht democratie en de nationale zelfbeschikking lagen in het tijdperk van het musket en het geweer.’10 De atoombom, zo was zijn conclusie, was duur en ingewikkeld en daarmee een wapen dat de sterken sterker maakte.
ls de computer een ‘democratisch’ of een ‘antidemocratisch’ productiemiddel? Achter de ontwerpprincipes op grond waarvan technische systemen worden gebouwd,gaan keuzen schuil die zijn gebaseerd op doelstellingen, waardeoordelen en vooronderstellingen die de machtsverhoudingen kantoorruimte huren amsterdam weerspiegelen.
Wapens zijn een vorm van technologie en dus kan dezelfde vraag worden gesteld met betrekking tot de productietechnologie. Is de computer een ‘democratisch’ of een ‘antidemocratisch’ productiemiddel? Keuzen die op het eerste gezicht louter technisch van aard zijn, bepalen ons werk en leven. We lezen zelden iets over de ontwerpprincipes op grond waarvan technische kantoorruimte huren schiphol systemen worden gebouwd. Het lijkt alsof de technologie uit het niets ontstaat en geen andere vorm kan aannemen dan zij heeft. In feite gaan achter het ontwerp keuzen schuil die zijn gebaseerd op doelstellingen, waardeoordelen en vooronderstellingen die de machtsverhoudingen weerspiegelen.

Een tijdelijk arbeidscontract

Ook hier is een relatie gelegd met opleiding. Elke nieuwe operator begint op een tijdelijk arbeidscontract. Na een korte elementaire training kan hij de meest eenvoudige productietaken uitvoeren. Maar het bedrijf streeft naar brede inzetbaarheid. Er is dan ook een premie gezet op het voltooien kantoorruimte huren rotterdam van de middelbare beroepsopleiding: dat is een absolute voorwaarde om een vast dienstverband te krijgen.’ Flexibiliteit draagt aanzienlijk bij aan de opbrengst van de fabriek. Van Oord: ‘Zonder interne flexibiliteit kun je alleen maar sturen op je voorraden. Dat gebeurde vroeger.Als de vraag terugliep bleven we kantoorruimte huren utrecht produceren, voor het magazijn. Bij de start van het IOVS-project vormd en de voorraden een kwart van de omzet per jaar. lnmiddels is dat cijfer gedaald tot 10%, reserveonderdelen voor het machinepark inbegrepen.’ De omkering van de bewijslast die Frederiks heeft doorgevoerd, werkt tot vandaag door. Een laatste stap was de integratie van de kwaliteitscontrole in de productie. Het was een moeizame weg om te gaan, verteltVan Oord.’Natuurlijk riepen de kwaliteitscontroleurs in koor dat dat onmogelijk was:”Veel te riskant, je zult het zien aan de klachten van kantoorruimte huren amsterdam klanten.” We hebben de kwaliteitscontrole eerst fysiek verplaatst tot naast de productielijn. Daarna heeft het nog drie jaar geduurd om deze taak te decentraliseren aan de operators. Op dit moment is de laatste man aan de productielijn gecertificeerd om de laatste inspectie aan onze producten uit te voeren.’ Klachten van klanten komen nog steeds binnen, in ongeveer gelijke aantallen. Maar er is een verschil. Begin jaren negentig leverde de fabriek producten tegen een kwaliteitsniveau van 500 PPM (parts per million). Dat wil zeggen dat de klanten 500 fouten per miljoen kantoorruimte huren schiphol stuks accepteerden. Tien jaar later is de kwaliteitsmaatstaf teruggebracht tot 3 a 5 PPM en inmiddels gaan de klanten uit van O, I PPM.

Functionele flexibiliteit

‘De flexibiliteit is laag, als gevolg van de hoge productiviteit en de hoge snelheid van de band. Schommelingen in het productievolume – tegen Kerstmis groeit de markt voor consumentenelektronica -worden kantoorruimte huren rotterdam opgevangen doordat de werknemers in het eerste deel van het jaar wat minder uren werken en in het tweede deel wat meer. Dat is numerieke, geen functionele flexibiliteit. Japanse transplants, vestigingen in Europa of de Verenigde Staten, zijn echte ‘schroevendraaierfabrieken’. De praktijk lijkt dus aanzienlijk te verschillen van het ideaaltype dat in de literatuur wordt beschreven. ‘Inderdaad’, zegt Delbridge. ‘Ik zeg niet dat het Japanse model hetzelfde is als taylorisme. Maar, zo blijkt tenminste uit mijn kantoorruimte huren utrecht onderzoek, het systeem biedt geen enkele mogelijkheid voor participatie van de arbeiders en het genereert geen verbeteringsvoorstellen. ‘De voorstanders van lean production wekken de verwachting dat dit productieconcept het ontwerp en de uitvoering, denken en doen, weer zou verenigen. In de fabrieken waar ik gewerkt heb, heb ik daar niets van gezien. Als we de mensen mogen geloven die stellen dat het besturen van kennis- en veranderingsprocessen ondernemingen een concurrentievoordeel oplevert, dan realiseren dit soort fabrieken die verandering in elk geval niet. ‘Maar The Machine bevatte dan ook geen onderzoek naar effecten op de werkvloer bij Toyota. De kantoorruimte huren amsterdam onderzoekers doen daar allerlei uitspraken over, maar er is geen enkele onderbouwing van dit soort claims. Zij waren niet gelnteresseerd in de werkvloer.’ Wat maakt iemand tot een goede werknemer in een lean production-systeem? ‘Mijn indruk is dat managers zeer selectief te werk gaan bij het aantrekken van nieuwe werknemers. Betrouwbaarheid en accuratesse, daar gaat het om. En als ze niet kunnen werken op de manier die het management verwacht, worden ze weer kantoorruimte huren schiphol verwijderd. Werknemers kunnen niet ziek worden, want er is geen capaciteit om verzuim op te vangen.

Naar integrale verandering

Of we vervangen ‘product’ door ‘dossier’. Bij een verzekeringsmaatschappij komt een claim binnen. Deze wordt geadministreerd (station i). Vervolgens wordt de claim vergeleken met de voorwaarden van de polis (station 2). Enzovoort, tot uiteindelijk de financiele afdeling zorgt voor kantoorruimte huren rotterdam de betaling van de uitkering (station x). Hier hebben we de lijnstructuur van een ‘administratiefabriek’. Maar soms moeten er vragen worden beantwoord door specialisten. Is deze persoon werkelijk ziek? Is het huis misschien moedwillig in brand gestoken? Het dossier belandt op het bureau van de keuringsarts of de schadeexpert, die onderdeel uitmaken van de functionele productiestructuur van de verzekeringsmaatschappij.
Va n deeloplossingen naar kantoorruimte huren utrecht integrale verandering
De tekortkomingen van het tayloristische stelsel zijn al lang geleden opgemerkt, want de problemen vermenigvuldigden zieh. In de jaren zestig maakten managers zieh druk over de efficiency van hun productiesysteem. Tien jaar later drong het probleem van de productkwaliteit zieh op. Terwijl de consument steeds veeleisender werd, werd pijnlijk duidelijk dat gestandaardiseerde productie slechts standaardkwaliteit kan voortbrengen, een middelmatigheid waarmee de markt geen genoegen meer nam. In de jaren tachtig werd de omgeving waarin bedrijven opereren steeds onvoorspelbaarder en verschoof de aandacht naar de flexibiliteit, zowel van het productieproces.
zelf als van de werknemers. Hoe korte kantoorruimte huren amsterdam en betrouwbare levertijden gerealiseerd konden worden met een star productiestelsel werd een hoofdpijnprobleem voor veel managers. Nog tien jaar later zagen bedrijven zieh geconfronteerd met al deze problemen tezamen, in combinatie met een tekort aan innovatiefv ermogen. De product kantoorruimte huren schiphol life cycle, de tijd die een product ‘mee kan’ op de markt, wordt steeds korter en nieuwe producten en diensten moeten steeds sneller worden gelanceerd.

De beste tayloristische traditie

Wat motiveert mensen voor dit werk? ‘lk denk dat de functiecertificering, die een waardering voor het werk uitdrukt, een belangrijke factor is. Werkinhoudelijk zijn er twee belangrijke factoren.We bespreken regelmatig de ontwikkeling van onze medewerkers. Ben ik een goede operator1 Heb ik mijn kantoorruimte huren rotterdam dienst kunnen verlenen? Soms is de instructie nog niet helder, omdat de opdrachtgever zelf nog niet weet wat het probleem precies is. Dat zijn niet de meest motiverende gesprekken, en dat merken we ook. Zoiets moet je niet de hele dag doen. Maar problemen van mensen oplossen is heel motiverend. ‘De tweede factor is het sociale aspect in het arbeidsproces. Er is ruimte voor een praatje tussen twee gesprekken en we hanteren geen strakke pauzetijden. We laten veel over aan de eigen kantoorruimte huren utrecht verantwoordelijkheid van mensen.’

Als we het werk in een callcenter beschouwen als typerend voor de ‘informatieeconomie’, waarin verschilt het dan van werk in de oude ‘industriele economie’? Allereerst springt een aantal overeenkomsten in het oog. Het werk is kortcyclisch van aard. Een gemiddelde tijdcyclus van drie minuten is nog steeds erg kort. Dat brengt een zware psychische belasting met zieh mee, net als bij het werk aan de lopende band. Daardoor is het werk volgens het management zelf eigenlijk niet een volle werkdag lang vol te houden. Deeltijdwerk is de oplossing, zodat het kantoorruimte huren amsterdam regeneratieproces in eigen tijd plaatsvindt. Het verloop van het ‘productieproces’ is tot in detail gestructureerd en alle kennis daarover is ‘het eigendom van het management’, in de beste tayloristische
traditie. Het script schrijft in detail de inhoud van het gesprek voor en de wijze waarop het verloopt, wordt ‘gemonitord’ door zowel de teamleider als de opdrachtgever. De opdrachtgever bemoeit zieh met het proces kantoorruimte huren schiphol omdat hij, anders dan in het geval van een fabriek, geen product heeft waarvan hij de kwaliteit kan beoordelen. In de dienstensector is het proces zelf het ‘product’.

De eenvoudige managementtaken

Het wegsnijden van de eenvoudige managementtaken leidde niet zozeer tot de verplaatsing van oude functies als wel tot het scheppen van een groot aantal nieuwe kantoorfuncties, sterk gedifferentieerd en met een lage status. Als gevolg van de toenemende complexiteit van het kantoorruimte huren rotterdam productiesysteem ontstond er naast de fabriek een nieuw ‘administratief productiesysteem’. Binnen de categorie werknemers verschoof het werk van de productie naar de administratieve taken. In 1889, voor de invoering van het taylorisme, werkten in de Amerikaanse verwerkende industrie 348.000 personen in administratieve kantoorruimte huren utrecht functies tegen 4-496.ooo in de productie -een verhouding van 7 ,7°/o . In 1947, na een halve eeuw taylorisme, bedroegen deze aantallen respectievelijk 2.578.000 en 11.916.000 – 21,6 administratieve medewerkers op 100 productiearbeiders.27 Taylors systeem bleek evenzeer van toepassing op de mechanisering en rationalisering van het kantoorwerk. Meer dan enige andere factor heeft de introductie van de schrijfmachine omstreeks 1870 daartoe bijgedragen. Deze vroege kantoormachine kon worden bediend door mensen – bij voorkeur vrouwen-die over veel minder kennis en opleiding beschikten dan de jarenlange ervaring, algemene ontwikkeling en kennis van het zakenleven waarover een 19e-eeuwse klerk moest beschikken. Er bestaat een kantoorruimte huren amsterdam rechtstreeks verband tussen de mechanisering van het kantoor en de scheiding tussen denken en doen, de ‘routinisering’ en splitsing van taken en de feminisatie van het administratieve werk aan het begin van de 2oe eeuw. Zuboff citeert een kantoorruimte huren schiphol handboek uit de jaren twintig over Office Management: ‘In een woord samengevat, het doel van het nieuwe concept van kantoormanagement is vereenvoudiging.’28

De echte profeet van de efficiency

Uiteindelijk werd Taylors leven verzuurd door parlementaire hoorzittingen over de sociale effecten van zijn methoden. Zelfhad hij daar een duidelijke opvatting over. ‘Er is veel gezegd over mensonterende werkomstandigheden. De kantoorruimte huren rotterdam schrijver heeft een grote sympathie voor hen die overwerkt zijn, maar in het algemeen een grotere sympathie voor hen die onderbetaald zijn.’ Niettemin werd hij algemeen beschouwd als een vijand van de arbeider. Zo overkwam het Weisbord in 1980, toen hij de aandacht vestigde op Taylors rol als sociaal hervormer, dat hij er door een woedende vakbondsman van werd beschuldigd hem ‘te destaliniseren’. 8

Je zou Taylor kunnen zien als kantoorruimte huren utrecht Johannes de Doper, de heraut die de komst aankondigde van de echte profeet van de efficiency: Henry Ford (1863-1947). Zo werd het zeker in die tijd gezien. Aldous Huxley laat in zijn utopische roman Brave New World (1932) de tijdrekening beginnen in het jaar F, 1908, toen Ford zijn Model-T lanceerde. De jaren ‘BF’ worden beschreven als een duistere tijd, zoals het beeld dat lange tijd over de Middeleeuwen heeft bestaan. Ford paste de nieuwe organisatieprincipes consequent toe op de automobielfabricage en voegde daar een cruciale innovatie aan toe: de lopende band. Auto’s werden in die tijd geproduceerd op dezelfde wijze waarop nu een schip wordt gebouwd: het object ligt stil terwijl kantoorruimte huren amsterdam werklieden eromheen lopen en het fasegewijs opbouwen. Fords introductie van de lopende band was zeker een revolutie: het object beweegt langs een reeks opeenvolgende werkplekken en de arbeider blijft op zijn plaats. Hij had het voorbeeld van de slachthuizen van Chicago, waar karkassen langs een productielijn werden getransporteerd en in steeds kleinere delen werden gehakt. Maar dan nog vergt het een geniale kantoorruimte huren schiphol ingeving om in te zien dat het proces ook in omgekeerde volgorde kan worden uitgevoerd, van kleine onderdelen naar een compleet eindproduct.

De administratieve verwerking

De administratieve verwerking is geconcentreerd op zeven plaatsen in het land. ‘We hebben de administratieve taken weggehaald bij medewerkers en ondergebracht bij een aparte afdeling fulflllment en operations.Yroeger gebeurde dat in het kantoor, maar daar vindt het contact met de klant kantoorruimte huren rotterdam plaats.Als je mensen dan ook nog
belast met administratieve taken dan gaat dat ten koste van het directe contact met de klant. En omdat gelijksoortige activiteiten, zoals in het back office, worden gebundeld, ontstaat een hogere professionaliteit in dat type werk.’ Naast de bankshops zijn tachtig advieskantoren gevormd, die kantoorruimte huren utrecht specialistische adviezen verstrekken aan particulieren en kleinere en middelgrote ondernemingen. De echt grote klanten worden via een afzonderlijk kanaal bediend. Zo’n 35% minder kantoren, 30% minder personeel -dat zijn ongeveer de verhoudingen.
Kern van de operatie was de vrijwillige vertrekregeling, voorafgaand aan de uitvoering van de herstructurering. Aan de medewerkers is eerst duidelijk voorgehouden hoe de nieuwe structuur eruit zou zien en wat daarin van hen zou worden verwacht. De vraag was vervolgens: ‘Zie je jezelf werken kantoorruimte huren amsterdam binnen die nieuwe bank? En zo ja, wat zou je daarin het liefste willen doen?’ ‘Het opmerkelijke was dat je mensen de mogelijkheid gaf een keuze te maken voor werk binnen of buiten de bank, op een moment dat voor hen nog niet duidelijk was of de bank in de nieuwe organisatie een andere functie voor hen zou hebben’, vertelt Daan Leeman, bestuurder van de vakbond De Unie. ‘Als mensen al van plan waren de bank te verlaten, bood deze regeling een financiele steun in de rug. Ons doel was te bereiken dat zo min mogelijk mensen door de reorganisatie getroffen zouden worden. Hoe meer er vrijwillig zouden vertrekken, des te minder er door de reorganisatiemolen hoefden te gaan.’ De bank wilde daarbij echter een uitzondering maken voor een deel van het personeelsbestand, met het oog op de continu’iteit van de bedrijfsvoering. Zij werden uitgesloten kantoorruimte huren schiphol van de vrijwillige vertrekregeling, in ruil voor de zekerheid van een passende functie in de nieuwe organisatiestructuur. De overigen – drie kwart van het totale personeelsbestand – kreeg die garantie niet. Zij konden gemist worden, zo luidde volgens velen kantoorruimte huren schiphol de impliciete boodschap. Hoewel de bank deze woorden nooit heeft gebruikt, is het onderscheid tussen ‘misbaren’ en ‘onmisbaren’ daarna een eigen leven gaan leiden en heeft, aldus Leeman,’enorm veel kwaad bloed gezet’.

Speculatiekapitaal

Vervolgens: is de onderneming een economisch subject met een economisch belang? Voor de bakker op de hoek is dat gemakkelijk in te zien: hij is zijn onderneming. Maar in grotere organisaties treffen we naast kantoorruimte huren rotterdam de aandeelhouders het management aan. We zullen in dit boek over het management als actor in het economisch proces nog veel te verhalen hebben. Hier volstaat vast te stellen dat managers als groep hun eigen belangen hebben die niet vanzelfsprekend samenvallen met het aandeelhoudersbelang. Binnen het kantoorruimte huren utrecht ondernemingsverband hebben we dus, althans in theorie, te maken met twee economische subjecten. En zelfs als een manager wel consequent het hoogste rendement voor de aandeelhouder nastreeft, kan hij dat dan ook? Het rendement op een belegging bestaat uit twee componenten. Het dividend is rechtstreeks gerelateerd aan het bedrijfsresultaat, dus, zou men kunnen zeggen, aan het succes van de topmanager. Maar de component koerswinst is meestal veel belangrijker. In een financieel systeem dat wordt kantoorruimte huren amsterdam gedomineerd door speculatiekapitaal is de
relatie tussen bedrijfsresultaat en beurskoers echter lang niet altijd rechtstreeks – soms bijna afwezig, zoals de hype rond de ‘nieuwe economie’ aan het eind van de vorige eeuw liet zien. De koers van aandelen wordt bepaald door zo iets ongrijpbaars als ‘het beursklimaat’, dat geen manager kan bei:nvloeden. In de jaren negentig hebben topmanagers steeds meer persoonlijk belang gekregen bij het op peil houden van de beurskoers van hun onderneming. Opties kantoorruimte huren schiphol in aandelen van de eigen onderneming waren ooit bedacht als een instrument om hun beloning te koppelen aan de bedrijfsresultaten die zij realiseren. Het effect was echter dat het sturen van de koers een managementdoel op zichzelf werd, dat alte vaak afleidde van de eigenlijke bedrijfsactiviteiten. De fusiegolf van de jaren negentig is vooral uit dit streven te verklaren: alleen al het gerucht van een belangrijke overname dreef de aandelenkoers op. Waren al die fusies in het belang van de aandeelhouders? Van de tien grootste fusies in de wereld die in 2000 plaatsvonden, hadden er na een jaar tijd zes tot een koersdaling geleid, varierend van 23 tot 92%. 21 De tegenhanger van de fusie is de overname, eventueel vijandelijk. Dat is de straf voor topmanagers die de beurswaarde van hun onderneming verwaarlozen. lt is to have lunch or to be lunch, zoals zij het zelf graag uitdrukken.

Toegenomen export

De Poolse arbeiders in de nieuwe fabriek zijn duidelijk de winnaars. Weliswaar werken zij tegen een veel lager loon dan kantoorruimte huren rotterdam de Zeeuwen vroeger -dat was immers de reden waarom de productie werd verplaatst – maar zij hebben tenminste werk. En werk dat beter betaalt dan wat het plaatselijke bedrijfsleven te bieden heeft. Een moderne fabriek als die van Philips is immers veel efficienter dan de plaatselijke Poolse industrie en uit de hogere productiviteit ontstaat ruimte om hogere lonen te betalen. De grootste groep winnaars bestaat uit kantoorruimte huren utrecht de consumenten. Als gevolg van de globalisering wordt de productie verlegd naar die plek waar deze het goedkoopst kan worden verricht, met als gevolg dat zij minder hoeven te betalen voor hun spaarlampen. Daarvan profiteren ook de arme consumenten, dus ook de arbeiders die als gevolg van de verplaatsing van de productie hun baan zijn kwijtgeraakt. De ‘anti-globalisten’ kijken vaak te eenzijdig naar de verliezers. Ten onrechte, zoals The Economiststelt, want de vrees dat de derde wereld productie en banen ‘steelt’, is gebaseerd op de onjuiste veronderstelling kantoorruimte huren amsterdam dat de productie van het ene land ten koste gaat van die in een ander. Integendeel, toegenomen export stelt ontwikkelingslanden in staat kapitaalgoederen te importeren en dure merkproducten, meestal uit de rijke geindustrialiseerde landen. ‘Internationale handel is geen nul-somspel’, aldus The Economist.5 Het verlies van werkgelegenheid valt trouwens per saldo mee. Als de investeringsstroom wordt verlegd-in dit voorbeeld van Nederland naar Polen brengt dat niet alleen nieuwe invoer tot stand (de spaarlampen komen nu uit Polen) maar ook een uitvoerstroom in tegengestelde riehting. Dat komt omdat het grootste deel van de internationale handel niet plaatsvindt tussen bedrijven, maar binnen de multinationale ondernemingen zelf. Van de export van de Verenigde Staten in 1995 had 85,5% betrekking op goederenstromen binnen dezelfde onderneming en slechts 14,5% op transacties tussen ondernemingen. 6 In ons voorbeeld leverde Philips-Nederland v66r de verplaatsing van de productie een eindproduct. Daarna levert het eoncern maehines en halffabrikaten aan de Poolse fabriek, kantoorruimte huren schiphol waardoor weer nieuwe, zij het andersoortige werkgelegenheid ontstaat. Per saldo hebben beide landen voordeel bij vrijhandel, leert elk economisch handboek. Zij zijn daardoor in staat hun consumptie te vergroten, zonder daarvoor meer middelen aan grondstoffen en arbeid aan te wenden. Daardoor neemt de totale welvaart in de wereld toe .